What are You Looking For?
, जसलाई धेरैले मकर सङ्क्रान्ति र माघी भनेर पनि चिनिन्छ, नेपालभर विविध परम्परा र विश्वासका साथ मनाइँदैछ। यो पर्व हरेक वर्ष माघ महिनाको पहिलो दिन पर्दछ र ज्योतिष शास्त्रअनुसार सूर्यले धनुर राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्दै उत्तरायण यात्राको शुभ संकेत दिन्छ। यही खगोलीय परिवर्तनका कारण यसलाई मकर सङ्क्रान्ति भनिन्छ, जसले दिन लामो र रात छोटो हुने क्रमको प्रारम्भ जनाउँछ।
नेपालका विभिन्न समुदायले यस पर्वलाई आ–आफ्नो संस्कार, रीतिरिवाज र परिकारका साथ मनाउने गरेका छन्। मिथिलामा यस पर्वलाई ‘तिला सङ्क्रान्ति’ भनिन्छ जसमा बिहानै Kamala नदीमा स्नान गरी स्वास्थ्य र समृद्धिका आशिषका लागि विद्यमान समुदायले पूजा तथा परम्परागत भोज गर्ने परम्परा छ। ‘तिला’ अर्थात् तिलको प्रयोग सांस्कृतिक रूपमा विशेष मानिन्छ र यसलाई दीर्घायु तथा सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गर्ने प्रतीक मानिन्छ।
परम्परागत रूपमा परापूर्वदेखि नै यस दिन मानिसहरूले गंगा, कंबुनी, कोसी, कंकाई लगायतका पवित्र नदी तथा सरोवरमा पवित्र स्नान गर्छन् र सूर्यदेवको पूजा गर्छन्, जसलाई पुण्य प्राप्तिको प्रमुख अवसर मानिन्छ। साथै, परम्परागत परिकारहरू—जस्तै तेल/तिलका लड्डु, चाकु, घ्यु, खिचड़ी र टरुल (जिम्बु/याम)—लाई पूजापछि परिवार र आफन्तबीच बाँडफाँड गरी खाइन्छ। यी परिकारहरू न केवल मौसम अनुसार शरीरलाई आवश्यक ऊर्जादायी पोषण दिन्छन्, तर सांस्कृतिक रूपमा पनि शुभ मानिन्छन्।
नेपालको तराई–मधेस क्षेत्रमा, विशेषगरी मिथिला, थारू, बटार लगायत समुदायले ‘माघी’ वा ‘माघी सङ्क्रान्ति’का रूपमा यस दिनलाई नयाँ वर्षको रुपमा पनि मनाउने चलन छ। मिथिलामा तिल, दही–चिउरा, खिचड़ी, भाट आदि परिकारहरूसहित खानपिन र सामाजिक भेटघाटले तिला सङ्क्रान्तिलाई एक सामाजिक र सांस्कृतिक बन्धनको पर्व बनाएको छ।
यस दिन मानिसहरूले दान–पुण्य, घ्यु र कम्मलाको दान, तथा गरीब, बृद्ध–वृद्धा र अशक्तहरूलाई मात्र खान, कपडा तथा आवश्यक सामग्री प्रदान गर्ने चलन पनि पाइन्छ, जसलाई धार्मिक तथा समाजिक कर्मका रूपमा महत्त्व दिइन्छ।
आज देशभरका पवित्र गुफा, घाट तथा सस्थानहरूमा भक्तजनहरूले बिहानै पवित्र स्नान गरी आराधना, पूजा तथा सामूहिक भोजको आयोजना गरेका छन्। पर्वले सूर्यको उत्तरायण यात्रा, ऋतु परिवर्तन र कृषि समुदायका लागि नयाँ उमङ्ग तथा आशाका साथ एकता, स्वास्थ्य र समृद्धिको शुभकामना प्रदान गरेको छ।
अन्तमा, माघे सङ्क्रान्ति/माघी/तिला सङ्क्रान्ति सबैलाई स्वास्थ्य, समृद्धि तथा प्राकृतिक र आध्यात्मिक सौहार्दताको प्रतीक पर्वको रूपमा स्थापित छ, जसले मानवीय र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउने कार्य गरिरहेको छ।
