अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सुरु गरेको सैन्य अभियानको रणनीति र उद्देश्यबारे अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा विश्लेषकहरूले गम्भीर प्रश्न उठाउन थालेका छन्। सुरक्षा विश्लेषक डा. रोबर्ट फार्लीका अनुसार हवाई शक्ति प्रयोग गरेर मात्र कुनै देशको शासन परिवर्तन गर्न सकिन्छ भन्ने धारणा ऐतिहासिक रूपमा धेरै प्रभावकारी साबित भएको छैन।
अमेरिका र इजरायलले हाल इरानका सैन्य तथा प्रशासनिक संरचनामाथि हवाई आक्रमण, युद्धपोतबाट प्रक्षेपण गरिएका क्रुज मिसाइल तथा अन्य अत्याधुनिक हतियार प्रयोग गरेर आक्रमण गरिरहेका छन्। यी आक्रमणहरूको प्रमुख उद्देश्य इरानको इस्लामिक गणतन्त्र सरकारलाई कमजोर बनाउँदै शासन परिवर्तन गराउनु रहेको बताइन्छ।
तर सैन्य इतिहासले देखाउँछ कि हवाई आक्रमणले संरचना नष्ट गर्न सक्ने भए पनि जमिनमा राजनीतिक परिणाम सुनिश्चित गर्न सक्दैन। अफगानिस्तानमा सन् २००१ मा गरिएको अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपलाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै विश्लेषकहरू भन्छन्—त्यतिबेला अमेरिकी सेना, विशेष बल र स्थानीय सहयोगीको सहायताले तालिबान सरकारलाई हटाइएको थियो। तर दुई दशकपछि तालिबान फेरि सत्तामा फर्किएको तथ्यले यस्तो रणनीतिको सीमितता देखाउँछ।
विश्लेषणका अनुसार इरानको सन्दर्भमा यस्तो “अफगान मोडेल” लागू गर्न अझ कठिन देखिन्छ। इरानभित्र अमेरिकालाई सहयोग गर्ने बलियो स्थानीय सैन्य शक्ति छैन र हालसम्म अमेरिकी विशेष बल प्रयोग गर्ने संकेत पनि देखिएको छैन।
अर्को रणनीति भनेको नेतृत्वलाई लक्षित गरेर गरिने “डिक्यापिटेसन स्ट्राइक” अर्थात् शीर्ष नेताहरूलाई हवाई आक्रमणबाट हटाउने योजना हो। तर इतिहासमा यस्तो प्रयास पनि धेरैपटक असफल भएको देखिन्छ। सन् २००३ मा इराक युद्ध सुरु हुँदा सद्दाम हुसेनलाई लक्षित गरेर गरिएको हवाई आक्रमण सफल हुन सकेन।
सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार आधुनिक राष्ट्रहरूमा नेतृत्व परिवर्तन भए पनि राज्य संरचना कायम रहने भएकाले एउटा नेताको मृत्यु वा गिरफ्तारीले मात्र शासन प्रणाली तुरुन्त ढल्ने सम्भावना कम हुन्छ।
अर्कोतर्फ, हवाई आक्रमणको व्यावहारिक सीमितता पनि रहेको बताइन्छ। इरानमा रहेका प्रशासनिक संरचना, सुरक्षा निकाय र संस्थाहरूको संख्या धेरै भएकाले सबैलाई निशाना बनाउन पर्याप्त मिसाइल र हतियार प्रयोग गर्न सम्भव हुँदैन।
विश्लेषकहरू भन्छन्, अमेरिकाले सर्वोच्च नेता वा अन्य शीर्ष नेताहरूलाई हटाए पनि त्यसपछि सत्ता कसले लिन्छ भन्ने कुरा बाह्य शक्तिले नियन्त्रण गर्न सक्दैन। साथै हवाई आक्रमणले आन्तरिक विरोध प्रदर्शन भड्काउन सक्छ, तर त्यस्ता आन्दोलनले कस्तो राजनीतिक परिणाम ल्याउँछ भन्ने अनिश्चित हुन्छ।
केही सम्भावनाहरू भने पूर्ण रूपमा असम्भव पनि छैनन्। निरन्तर आक्रमणका कारण इरानको निर्णय प्रक्रियामा अवरोध आउन सक्छ, केही सरकारी अधिकारीहरू विपक्षमा लाग्न सक्छन् वा जनआन्दोलन चर्किन सक्छ। त्यस अवस्थामा नयाँ राजनीतिक व्यवस्था स्थापित हुन सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ।
तर सुरक्षा विश्लेषकहरूको निष्कर्ष भने स्पष्ट छ—अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले इरानविरुद्ध सुरु गरेको सैन्य अभियानको दीर्घकालीन लक्ष्य र त्यसलाई हासिल गर्ने स्पष्ट रणनीति अझै अस्पष्ट देखिन्छ। इतिहासले देखाएको अनुभवअनुसार केवल हवाई आक्रमणबाट स्थिर र लोकतान्त्रिक शासन स्थापना गराउनु अत्यन्त कठिन काम हो।
