भोजपुर, नेपाल — भोजपुरको ऐतिहासिक टक्सार बजारमा परम्परागत धातु उद्योग गम्भीर संकटमा छ। दशलवियाँदेखिको यो उद्योग, जसले कांस, तामा र पित्तलजस्ता धातुका भाँडाकुँडा तथा अन्य सामग्री निर्माण गरी देशभरि आपूर्ति गर्दै आएको थियो, अहिले अस्तित्व संकटमा पुगेको छ।
स्थानीय व्यवसायी विनोद ताम्राकारका अनुसार, उद्योगको सबैभन्दा ठूलो समस्या कोइला (चारकोल) को अभाव हो। धातु पगाल्न र प्रक्रिया सञ्चालन गर्न सुरुदेखि अन्त्यसम्म कोइलाको आवश्यकता पर्छ, तर अहिले आवश्यक कोइला बजारमा सजिलै उपलब्ध छैन। यस कारण सैकडा भन्दा धेरै कामचलाउ धातु उद्योग अहिले केवल पाँच/जस्तामा सीमित भएका छन्।
“कोइलाबिना कांसको काम सम्भव छैन,” उनले बताए। “धातु पगाल्न, मैन पगाल्न सबैमा कोिला चाहिन्छ, अहिलेको अवस्थामा कोइलाको अभावकै कारण पेसा धान्ने कि छाड्ने भन्ने अवस्थामा पुगेका छौँ।”
धातु उद्योग सञ्चालनका लागि आवश्यक अन्य कच्चा पदार्थहरू, जस्तै वैक्स (मैन) पनि कठिनाइमा छन्। यसले उद्योगको लागत बढाइरहेको छ र युवाहरूबीच यो पेसाप्रति आकर्षण घटिरहेको छ।
टक्सारको धातु उद्योग कहिलेकाहीं लाखौँ रुपैयाँ उत्पादन गर्दै जिल्ला र तराईका प्रमुख सहरहरूमा सामग्री आपूर्ति गर्थ्यो। तर अहिले स्थानीय रोजगार र सांस्कृतिक पहिचानमा समेत ठूलो प्रभाव परिरहेको छ। स्थानीयवासीहरूले कोइला आपूर्तिमा सहजता, परम्परागत उद्योग प्रवर्द्धन कार्यक्रम र लक्षित सरकारी सहयोगका लागि उपायहरू आवश्यक भएको बताउँछन्।
समस्याका मूल कारणहरू:
कोइलाको गम्भीर अभाव, जसले उद्योगका आधारभूत प्रक्रिया नै रोकिदिएको छ।
कच्चा पदार्थ (वैक्स आदि) को एकीकृत आपूर्ति नहुनु।
लागत वृद्धि र परम्परागत पेसाप्रति युवाहरूको घट्दो आकर्षण।
स्थानीय प्रभाव:
परम्परागत धातु उद्योग धान्ने व्यवसायिक घरानाहरू लोपतर्फ रहेको र त्यहाँका कामदार तथा कारीगरको रोजगारी संकटमा परिरहेको विषय उठेको छ। साथै, टक्सार बजारको सांस्कृतिक तथा आर्थिक पहिचान पनि कमजोर बन्दै गएको स्थानीयहरू बताउँछन्।
