इतिहासमा केही घटनाहरू यस्ता हुन्छन् जसले केवल राज्यको सीमामात्र परिवर्तन गर्दैनन्, मानिसको सोच र सभ्यताको दिशा नै बदलिदिन्छन् । भारतको इतिहासमा करिब २ हजार ३ सय वर्षअघि भएको कलिंग युद्ध पनि त्यस्तै एक घटना मानिन्छ ।
इतिहासकारहरूका अनुसार मौर्य साम्राज्यका शक्तिशाली शासक सम्राट अशोकले आफ्नो साम्राज्य विस्तार गर्ने उद्देश्यले कलिंगमाथि आक्रमण गरेका थिए । त्यो समयको कलिंग अहिलेको भारतको ओडिशा क्षेत्र मानिन्छ ।
युद्ध निकै भयानक भएको उल्लेख पाइन्छ । हजारौं सैनिक तथा सर्वसाधारणले ज्यान गुमाएको बताइन्छ । युद्धपछि रणभूमिमा देखिएको विनाश र मानव पीडाले सम्राट अशोक गहिरो रूपमा प्रभावित भएको इतिहासमा उल्लेख छ ।
इतिहासअनुसार युद्ध जिते पनि अशोक मानसिक रूपमा विचलित बने । त्यसपछि उनले हिंसात्मक विस्तारको नीति त्यागेर बौद्ध धर्मको मार्ग अपनाएको मानिन्छ । उनले शान्ति, नैतिकता र मानव कल्याणलाई प्राथमिकता दिन थाले ।
त्यसपछि अशोकले आफ्नो शासनकालमा स्तम्भ, शिलालेख तथा सन्देशमार्फत अहिंसा र सद्भावको विचार फैलाउन थालेका थिए । इतिहासविद्हरूका अनुसार भारतदेखि नेपाल, श्रीलंका तथा एशियाका अन्य भागसम्म बौद्ध धर्मको विस्तारमा अशोकको भूमिका महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
इतिहासका अध्येताहरूका अनुसार कलिंग युद्ध केवल एउटा सैन्य संघर्ष मात्र थिएन, यो एउटा यस्तो मोड थियो जसले शक्तिको अर्थ विजयभन्दा मानवता ठूलो हुन सक्छ भन्ने सन्देश दिएको थियो ।
