काठमाडौँ ।
मध्यपूर्वमा तनाव उत्कर्षमा पुगेको छ । Israel र United States ले Iran माथि संयुक्त रूपमा सैन्य आक्रमण सुरु गरेको घोषणा गरेका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले जारी कारबाहीलाई “ठूलो सैन्य अभियान” भएको बताएका छन् र इरानी सरकार तथा सेनालाई हतियार राखेर आत्मसमर्पण गर्न अपिल गरेका छन् ।
“प्री–एम्प्टिभ” आक्रमणको दाबी
आक्रमण सुरु हुनुअघि इसराइलका रक्षामन्त्रीले इरानविरुद्ध “प्री–एम्प्टिभ” (पूर्व–रक्षात्मक) हमला गरिएको बताएका थिए । उनका अनुसार इरानको सम्भावित आक्रमणलाई रोक्न र त्यसको सैन्य क्षमतालाई कमजोर पार्न यस्तो कदम चालिएको हो । इसराइलका विभिन्न सहरमा उच्च सतर्कता अपनाइएको छ भने केही क्षेत्रमा आपतकालीन सायरन बजाइएको खबर छ ।
इरानका विभिन्न भागमा विस्फोटको आवाज सुनिएको स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । विशेषगरी सैन्य अड्डा, हवाई रक्षा प्रणाली र रणनीतिक पूर्वाधार नजिक धुवाँ देखिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ । यद्यपि क्षतिको यथार्थ विवरण सार्वजनिक भइसकेको छैन ।
परमाणु कार्यक्रमको विवाद पृष्ठभूमि
यो घटनाक्रम इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई लिएर पछिल्ला केही सातादेखि चर्किएको तनावको परिणामका रूपमा हेरिएको छ । इसराइलले लामो समयदेखि इरान परमाणु हतियार विकासको दिशामा अघि बढिरहेको आरोप लगाउँदै आएको छ । अमेरिकाले पनि इरानलाई युरेनियम संवर्द्धन रोक्न दबाब दिँदै आएको थियो ।
कूटनीतिक तहमा वार्ता र चेतावनीहरू चलिरहेकै बेला अचानक सैन्य कारबाही सुरु हुनु अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि ठूलो चिन्ताको विषय बनेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यो द्वन्द्व लम्बिए मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षामा गम्भीर असर पर्न सक्छ ।
इरानको प्रतिक्रिया
इरानी अधिकारीहरूले आक्रमणलाई “उकसाहटपूर्ण र अवैध” भन्दै कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएका छन् । इरानले आफ्नो सार्वभौमसत्तामाथि आक्रमण भएको दाबी गर्दै क्षेत्रीय मित्र राष्ट्रहरूसँग परामर्श गरिरहेको जनाएको छ । इरान समर्थित समूहहरूले पनि प्रतिकारको संकेत दिएका छन् ।
यदि इरानले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा जवाफी हमला तीव्र बनायो भने यो द्वन्द्व छिमेकी मुलुकहरूमा फैलिन सक्ने जोखिम देखिएको छ । विशेषगरी फारसको खाडी क्षेत्र र लेबनान, सिरिया तथा इराकमा सक्रिय सशस्त्र समूहहरू संलग्न हुन सक्ने आकलन गरिएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चिन्ता
संयुक्त राष्ट्रसंघसहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूले तत्काल संयमता अपनाउन र संवादमार्फत समाधान खोज्न आग्रह गरेका छन् । तेल उत्पादक क्षेत्र भएकाले मध्यपूर्वमा अस्थिरता बढेमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य आकस्मिक रूपमा बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
युरोपेली संघका नेताहरूले पनि दुवै पक्षलाई वार्तामा फर्किन अपिल गरेका छन् । विश्वका प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूले स्थिति थप बिग्रन नदिन कूटनीतिक प्रयास तीव्र बनाउने संकेत दिएका छन् ।
सम्भावित प्रभाव
यदि सैन्य कारबाही लामो समयसम्म जारी रह्यो भने विश्वव्यापी सुरक्षा सन्तुलनमा परिवर्तन आउन सक्नेछ । अन्तर्राष्ट्रिय उडान, समुद्री व्यापार मार्ग र ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध आउन सक्ने चिन्ता बढेको छ । मध्यपूर्वमा कार्यरत लाखौँ आप्रवासी कामदारहरूको सुरक्षालाई लिएर पनि चासो व्यक्त हुन थालेको छ ।
समग्रमा, इसराइल र अमेरिकाको संयुक्त आक्रमणपछि इरान–इसराइल–अमेरिका त्रिकोणीय तनाव खुला द्वन्द्वमा रूपान्तरित हुने संकेत देखिएको छ । आगामी केही दिनभित्र हुने सैन्य र कूटनीतिक गतिविधिले क्षेत्रको भविष्य दिशा निर्धारण गर्नेछ । अहिलेका लागि विश्व समुदाय शान्ति र संयमताको अपिल गर्दै परिस्थितिको नजिकबाट अनुगमन गरिरहेको छ ।
