आयुर्वेदले गर्भ संस्कारलाई स्वस्थ सन्तान जन्माउने उपायको रूपमा मान्दछ। आचार्य चरकका अनुसार “श्रेयसी प्रजा” को अवधारणामा गर्भावस्थाअघि शारीरिक, मानसिक र नैतिक तयारी गर्नुपर्छ। यसले दम्पती दुबैलाई स्वस्थ र सन्तुलित बनाउँछ र स्वस्थ शिशुको जन्म सुनिश्चित गर्दछ।
योगले गर्भ संस्कार प्रक्रिया परिपूर्ण बनाउँछ। प्राणायाम, नाडी शुद्धि अभ्यास, ध्यान र आसनले गर्भस्थ वातावरणलाई सकारात्मक बनाउँछ। गर्भावस्थामा यी अभ्यासहरूले आमाको मानसिक तनाव घटाउन, शरीरलाई बलियो बनाउन र सन्तुलित ऊर्जा प्रवाह गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
गर्भ संस्कारमा शारीरिक तथा मानसिक तयारी, प्रसूति–पूर्व र प्रसूति–पश्चात् हेरचाह, योग र ध्यान अभ्यास, सकारात्मक सोच र भावनात्मक सन्तुलन, साथै आहार र जीवनशैलीको समुचित व्यवस्थामा जोड दिइन्छ। यी सबै पक्षहरूले आमाको स्वास्थ्यलाई सुधार्छ र शिशुका लागि स्वस्थ वातावरण तयार पार्छ।
गर्भ संस्कारले स्वस्थ बच्चा जन्माउने सम्भावना बढाउँछ। यसले आमा र शिशुको शारीरिक तथा मानसिक सन्तुलनमा सहयोग पुर्याउँछ र गर्भावस्थामा हुने तनाव र जटिलतालाई कम गर्दछ।
नेपालमा गर्भ संस्कार सेवा उपलब्ध गराउने केही प्रतिष्ठित संस्था छन्। यसमा त्रि.वि. आयुर्वेद क्याम्पस, कीर्तिपुर; आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सालय, काठमाडौं; पतञ्जली मेडिकल कलेज, धुलिखेल; र ॐ धन्वन्तरी अस्पताल, धुम्बाराही समावेश छन्।
