जनकपुरधाम ।
धनुषा जिल्लाका अन्य निर्वाचन क्षेत्रझैँ धनुषा क्षेत्र नम्बर १ मा प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा चुनावी सरगर्मी तीव्र बनेको छ। घरदैलो अभियान, टोलसभा, युवा भेला र रणनीतिक बैठकहरू दिनप्रतिदिन बढिरहेका छन्। उम्मेदवारहरू अन्तिम चरणको मत माग्न सक्रिय छन् भने मतदाताहरू पनि अन्तिम निर्णयको तयारीमा देखिन्छन्। अब केही दिन मात्र बाँकी रहेकाले आगामी दुई–तीन दिनमै मतदाताको स्पष्ट झुकाव देखिने आकलन गरिएको छ।
‘बालेन फ्याक्टर’ निष्क्रिय, रास्वपामाथि दबाब
यस क्षेत्रमा तथाकथित “बालेन फ्याक्टर” प्रभावकारी देखिएको छैन। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार किशोरी साहमाथि निर्माण व्यवसायसँग सम्बन्धित अनियमितता र अधुरा योजनासम्बन्धी आरोप सार्वजनिक रूपमा उठिसकेका छन्। ती आरोपले उनको व्यक्तिगत विश्वसनीयतामा प्रश्न उठाएको छ। अघिल्लो निर्वाचनमा जनमत पार्टीबाट प्रतिस्पर्धा गरेका उनले यसपटक पार्टी परिवर्तन गरी उम्मेदवारी दिएका छन्। पटक–पटक दल परिवर्तन गरेको आरोपले मतदाताबीच स्थायित्व र प्रतिबद्धताबारे शंका उत्पन्न गरेको देखिन्छ। यसले उनको मत आधारमा केही क्षति पुर्याउने विश्लेषण भइरहेको छ।
अघिल्लो परिणामको सन्देश: गठबन्धन बिना कार्की कमजोर?
अघिल्लो निर्वाचनमा जसपा नेपालका दीपक कार्की २७,४३१ मतसहित विजयी भएका थिए। उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी मातृका यादवले २१,४८३ मत ल्याएका थिए भने किशोरी साहले १४,६६७ मत प्राप्त गरेका थिए। तर पाँच वर्षको अवधिमा उल्लेखनीय उपलब्धि नदेखिएको गुनासो मतदाताबीच सुनिन्छ। यसपटक नेपाली कांग्रेससँगको गठबन्धन नरहेको अवस्थामा कार्कीको जित दोहोर्याउने सम्भावना सहज देखिँदैन। यद्यपि, पार्टीगत आधार मत भने उनले जोगाउने अनुमान छ।
मुख्य प्रतिस्पर्धा: नेपाली कांग्रेस र नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी
यस क्षेत्रको चुनावी प्रतिस्पर्धा मुख्यतः नेपाली कांग्रेसका रामपल्टन यादव र माओवादीका मातृका यादवबीच केन्द्रित देखिएको छ।
रामपल्टन यादव चार दशकभन्दा बढी समयदेखि कांग्रेस राजनीतिमा सक्रिय छन्। संगठन विस्तार, कार्यकर्ता परिचालन र स्थानीय संरचना सुदृढीकरणमा उनको लामो अनुभव छ। उनी एक इमान्दार र स्वच्छ छविका व्यक्ति पनि हुन् र उनीमाथि त्यस्तो कुनै आरोप लागेको छैन । पहिलोपटक प्रतिनिधिसभाको प्रत्यक्ष उम्मेदवार बनेका कारण उनी र उनका समर्थकहरू उत्साहित छन्। लामो राजनीतिक यात्रापछि प्राप्त अवसरले कांग्रेस पंक्तिमा ऊर्जा थपिएको छ।
अघिल्लो निर्वाचनको समानुपातिक मत परिणाम हेर्दा कांग्रेसले १३,५८१ मत प्राप्त गरेको थियो, जुन माओवादी (७,७७८) र जसपा (९,३२०) भन्दा निकै बढी हो। यसले कांग्रेसको आधार मत तुलनात्मक रूपमा बलियो रहेको संकेत गर्छ। अहिलेको प्रतिस्पर्धामा यही आधार मत निर्णायक बन्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
उता मातृका यादव माओवादीका अनुभवी मधेसी नेता हुन्। जनयुद्धदेखि संसदीय राजनीतिसम्मको अनुभव, बलियो संगठन र स्रोतसाधनको उपलब्धताले उनलाई सशक्त प्रतिस्पर्धी बनाएको छ।
तेस्रो शक्तिको प्रभाव: मत विभाजनको खेल
एमालेका रामचन्द्र मण्डल, जसपा नेपालका दीपक कार्की, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका किशोरी साह र स्वतन्त्र उम्मेदवार मनोज मल तेस्रो स्थानका लागि प्रतिस्पर्धामा छन्। मनोज मलले विगतमा ५,००० देखि ६,००० हाराहारी मत ल्याउने गरेका छन्। यी उम्मेदवारहरूले प्रत्यक्ष जित हासिल गर्ने सम्भावना कमजोर देखिए पनि शीर्ष दुई प्रतिस्पर्धीको मत काट्ने सम्भावना उच्च छ। यस बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाले मत विभाजन तीव्र बनाउने भएकाले यसपटक कम मत अन्तरले परिणाम निर्धारण हुने संकेत देखिन्छ।
धनुषा १ अन्तर्गत गणेशमान चारनाथ, धनुषाधाम र सबैला नगरपालिका, मिथिला बिहारीका केही वडा, हंसपुरका केही वडा, मिथिला नगरपालिकाको वडा नं. ४ तथा क्षिरेश्वरनाथका वडा नं. ८ र ९ पर्छन्। भौगोलिक तथा सामाजिक विविधता रहेको यस क्षेत्रमा सडक, सिँचाइ, रोजगारी, कृषि तथा विकासका अधुरा योजना प्रमुख मुद्दा बनेका छन्। स्थानीय मतदाताले उम्मेदवारको व्यक्तिगत छवि र पहुँचलाई पनि महत्त्व दिएका छन्।
नेपाली कांग्रेसका जिल्ला नेतृत्वले अन्तिम चरणमा थप सक्रियता आवश्यक रहेको औंल्याएका छन्। जिल्ला अध्यक्ष जोगी पजियारले नेताहरूलाई अझै सशक्त रूपमा परिचालन हुन आग्रह गरेका छन्। अनुभवी नेता आनन्द ढुंगानाको रणनीतिक सहयोगले रामपल्टन यादवलाई बल पुगेको कांग्रेस वृत्तमा विश्वास छ।
समग्रमा हेर्दा कांग्रेसको आधार मत, संगठनात्मक संरचना र नयाँ उम्मेदवारप्रतिको उत्साह सकारात्मक पक्ष हुन्। तर मातृका यादवको अनुभव, स्थायी मतदाता आधार र स्रोतसाधनले प्रतिस्पर्धालाई कडा बनाएको छ।
न्यून मत अन्तरले निर्वाचन परिणाम तय हुने सम्भावना
धनुषा १ मा कांग्रेस र माओवादीबीच सीधा भिडन्त हुने संकेत स्पष्ट छ। बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाका कारण मत विभाजन तीव्र हुने र कम मत अन्तरले नतिजा निर्धारण हुने सम्भावना उच्च छ।
चुनावी समीकरण कांग्रेसका लागि केही हदसम्म अनुकूल देखिए पनि जित सुनिश्चित भन्न सकिने अवस्था छैन। संगठनात्मक आधार र समानुपातिक मतको पृष्ठभूमिले रामपल्टन यादवलाई अग्रस्थानमा पुर्याउन सक्छ। तर मातृका यादवको अनुभव र स्थिर मत आधारले प्रतिस्पर्धालाई अन्तिम घडीसम्म रोमाञ्चक बनाउने निश्चित छ।
यसैले धनुषा १ को परिणाम यसपटकको निर्वाचनमा सबैभन्दा चासोपूर्ण र सम्भवतः न्यून मत अन्तरले तय हुने क्षेत्रमध्ये एक बन्ने देखिएको छ।
