राजेश कुमार कर्ण
सर्लाही ।
मधेश प्रदेशअन्तर्गत पर्ने सर्लाही जिल्ला सधैँदेखि राजनीतिक रूपमा संवेदनशील र चासोको केन्द्र रहँदै आएको छ। त्यसमध्ये सर्लाही क्षेत्र नम्बर ४ यस पटक झनै विशेष महत्त्वको क्षेत्र बनेको छ, किनकि यहाँबाट गगन थापा उम्मेदवार बनेका छन्। नेपाली कांग्रेसका सभापतिको रूपमा उनको उम्मेदवारीले यो क्षेत्रलाई राष्ट्रिय राजनीतिक बहसको केन्द्रमा पुर्याएको छ। अर्कोतर्फ अमरेश कुमार सिंह राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट मैदानमा छन्, जो अघिल्लो निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा विजयी भएका थिए। साथै नेकपा एमालेबाट अनिस यादव उम्मेदवार छन्, जसको उम्मेदवारीसँगै उनका पिता शिवपूजन यादवको स्थानीय प्रभाव पनि चर्चामा छ।
यस कारण सर्लाही–४ को चुनाव केवल सामान्य निर्वाचन होइन, राष्ट्रिय नेतृत्व र स्थानीय राजनीतिक जरा बीचको सीधा प्रतिस्पर्धा बनेको छ।
सामाजिक र राजनीतिक बनोट
सर्लाही–४ को सामाजिक संरचना मधेशी समुदाय केन्द्रित छ। यादव समुदायको प्रभाव उल्लेखनीय छ भने मुस्लिम, दलित, केही ब्राह्मण–क्षेत्री र अन्य पिछडावर्गीय समुदायहरूको पनि उल्लेख्य उपस्थिति छ। यहाँ जातीय समीकरण सधैँ चुनावी परिणाम निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण कारक रहँदै आएको छ।
यस पटक मतदाता संख्या ७.६ प्रतिशतले वृद्धि भई १,२१,०१२ पुगेको छ। नयाँ मतदाताको प्रवेशले राजनीतिक समीकरणमा नयाँ उर्जा थपेको छ। युवा मतदाताको झुकाव परिवर्तन र अवसरतर्फ रहने भएकाले यसले परिणाममा असर पार्न सक्छ।
गत आम निर्वाचनमा अमरेश कुमार सिंहले २०,०१७ मत ल्याएर विजय हासिल गरेका थिए। नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारले १८,२५२ मत प्राप्त गरेका थिए भने स्वतन्त्र उम्मेदवारले १४,६२८ मत पाएका थिए। यस परिणामले क्षेत्र पूर्ण रूपमा एकदलीय प्रभावमा नरहेको देखायो। मत विभाजनले हार–जितको अन्तर निर्धारण गरेको स्पष्ट संकेत त्यतिबेलै देखिएको थियो।
गगन थापाको उम्मेदवारी : रणनीति र अग्रता
गगन थापाको सर्लाही–४ रोजाइलाई धेरैले रणनीतिक कदम मानेका छन्। राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावशाली छवि बनाएका उनी अहिले कांग्रेसको नेतृत्व सम्हालिरहेका छन्। सर्लाही–४ बाट उम्मेदवारी दिनु उनको राजनीतिक विस्तार र संगठन सुदृढीकरणको संकेतका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।
सुरुआती चरणदेखि नै उनी शालिन तर तीव्र शैलीमा प्रचारमा उत्रिएका छन्। कांग्रेस संगठनलाई सक्रिय बनाइएको छ, स्थानीय तहका नेता–कार्यकर्तालाई एकताबद्ध गर्ने प्रयास गरिएको छ, र विकास तथा सुशासनका मुद्दालाई जोडदार रूपमा उठाइएको छ।
हालको चुनावी वातावरणमा गगन थापा उल्लेखनीय रूपमा अगाडि देखिएका छन्। संगठनात्मक बल, राष्ट्रिय छवि र कांग्रेसको परम्परागत मताधारको पुनर्संयोजनका कारण उनी प्रतिस्पर्धीहरूभन्दा अग्रस्थानमा रहेको विश्लेषण भइरहेका छन्। धेरै स्थानीय मूल्याङ्कनले पनि उनलाई पहिलो स्थानमा देखाएको छ। तर निर्वाचन भनेको अन्तिम क्षणसम्म अनिश्चित रहने प्रक्रिया भएकाले स्पष्ट रूपमा केही भन्न सकिन्न।
सिंह को उम्मेदवारी र चुनौती
अमरेश कुमार सिंह यस क्षेत्रका अनुभवी नेता हुन्। उनी लामो समयदेखि स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय छन्। स्वतन्त्र उम्मेदवार भएर चुनाव जित्नुले उनको व्यक्तिगत मताधार बलियो रहेको प्रमाणित गर्यो। उनी पटकपटक उम्मेदवारी दिएर निर्वाचनमा विजय हुने गरेको भएपनि प्रत्येकपटक विभिन्न दल बाट निर्वाचन लड्दै आएकोमा उनीप्रतिको आकर्षण कम हुँदै गएको छ। सुरुमा नेपाली कांग्रेसबाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका सिंह आम निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार भएर निर्वाचित भए भने यसपटक उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट निर्वाचित उम्मेदवार बनेकोले उनीप्रति पार्टीगत र सैद्धान्तिक विश्वास आम जनतामा गुम्दै गएको कारण उनीप्रतिको आकर्षण कम भएको आम मतदाताको भनाइ छ । तर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको हावाका कारण केही हदसम्म उनले मत ल्याए पनि निर्वाचनमा विजय हुन निकै अप्ठ्यारो हुने भनाइ स्थानीयहरूको छ।
साथै गगन थापाको राष्ट्रिय नेतृत्व र कांग्रेसको पुनर्सक्रिय संगठनात्मक संरचनाले अमरेशलाई यस पटक कठिन प्रतिस्पर्धामा पुर्याएको देखिन्छ।
अनिस यादव र शिवपूजन प्रभाव
नेकपा एमालेबाट उम्मेदवार बनेका अनिस यादव स्वयंभन्दा बढी उनका पिता शिवपूजन यादवको स्थानीय प्रभावका कारण चर्चामा छन्। यादव समुदायको उल्लेख्य उपस्थिति भएको यस क्षेत्रमा जातीय आधारमा मत ध्रुवीकरण भए परिणाम प्रभावित हुन सक्छ।
यदि अनिस यादवले उल्लेखनीय मत ल्याए भने त्यो मुख्य प्रतिस्पर्धीमध्ये कसैको आधार घटाउने दिशामा जान सक्छ। मत विभाजनको सानो अन्तरले पनि अन्तिम परिणाम प्रभावित गर्न सक्छ। तर शिवपुजन यादव राजनीतिक खेलाडी भएको र आफ्नो छोरालाई स्थापित गर्न खोजेको हुनाले अन्य क्षेत्रमा मत डाइभर्ट गरेर आत्मघात गर्ने कार्य गर्न नसक्ने आम मतदाताको भनाइ छ र उसले पाउने मत आफ्नै मा मतदान गर्न सबैलाई प्रेरित गर्ने करिब करिब निश्चित छ।
जातीय समीकरण र मत प्रवाह
यस क्षेत्रमा यादव समुदाय निर्णायक अवस्थामा छ। मुस्लिम मत पनि प्रभावशाली छ। दलित र अन्य समुदायले पनि चुनावी परिणाममा सन्तुलन कायम गर्ने भूमिका खेल्न सक्छन्।
यदि यादव मत विभाजित भयो भने अन्य समुदाय निर्णायक बन्न सक्छन्। यदि एकतर्फ ध्रुवीकृत भयो भने सीधा परिणाममा असर पर्न सक्छ।
युवा मतदाता र महिलाको सहभागिता यस पटकको निर्वाचनमा उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। उनीहरूको प्राथमिकता विकास, रोजगारी, शिक्षा र पारदर्शितातर्फ देखिन्छ।
सम्भावित परिदृश्य
यदि कांग्रेसले आफ्नो परम्परागत मत सुरक्षित राख्दै नयाँ मतदाता आकर्षित गर्न सफल भयो भने गगन थापा सहज जिततर्फ उन्मुख हुन सक्छन्। अहिले देखिएको अग्रता त्यसै दिशातर्फ संकेत गर्छ। यदि तेस्रो उम्मेदवारको उल्लेखनीय मत ल्याएको खण्डमा हार–जितको अन्तर निकै कम हुन सक्छ।
सर्लाही–४ को यो चुनाव केवल एउटा क्षेत्रको प्रतिस्पर्धा होइन, राष्ट्रिय राजनीतिक सन्देशको सूचक पनि हो। गगन थापा अहिले उल्लेखनीय रूपमा अगाडि देखिए पनि निर्वाचन अन्तिम मतगणनासम्म अनिश्चित रहने प्रक्रिया हो ।
अन्ततः यस कारण सर्लाही–४ यस पटक केवल निर्वाचन क्षेत्र मात्र नभई राष्ट्रिय राजनीतिक दिशाको परीक्षणस्थल बनेको छ।
